Wystawy

Pochodzenie meteorytów. 


Meteoryty są fragmentami skał uformowanych na innych ciałach Układu Słonecznego. Przeważająca ich większość pochodzi z planetoid krążących między orbitami Marsa i Jowisza. Potwierdzają to zarówno obliczone orbity, po których poruszały się niektóre meteoryty przed zderzeniem z Ziemią, jak i analiza widma światła odbitego od większych planetoid. Dotychczas nie udało się jednak przypisać poszczególnych meteorytów do konkretnych planetoid. Jedynym wyjątkiem jest planetoida Westa, z której pochodzą howardryty, eukryty i diogenity łączone przez wielu autorów w jedną grupę oznaczoną symbolem HED.
Dwie niezbyt liczne grupy achondrytów pochodzą z Marsa i z Księżyca. Wyodrębnione zostały dopiero w ostatnich kilkunastu latach dzięki danym dostarczonym przez wyprawy na Księżyc i sondy wysłane na Marsa. Do meteorytów marsjańskich zaliczane są shergottyty, nakhlity i chassignity, nazywane tak od miejscowości, w których spadły pierwsze meteoryty tego typu, oraz jeden achondryt anomalny. Meteoryty księżycowe nie są przez większość autorów wyodrębniane jako grupa i zaliczane są do achondrytów anomalnych.
Ze względu na pochodzenie można podzielić meteoryty na dwie podstawowe grupy:
1. meteoryty pochodzące z planetek, które nie uległy przetopieniu i dyferencjacji
2. meteoryty z planetek i planet, które zostały całkowicie stopione i rozwarstwiły się na skorupę płaszcz i jądro.

Do pierwszej grupy zaliczane są chondryty. Grupa ta jest szczególnie interesująca dla uczonych, ponieważ w tych meteorytach zachowały się minerały, z których formowały się planety i księżyce. Wiek chondrytów jest utożsamiany z wiekiem Układu Słonecznego.
Do drugiej grupy zaliczane są achondryty, pochodzące ze skorup i płaszczy rozbitych planetek oraz Westy, Marsa i Księżyca, meteoryty żelazno - kamienne z warstw pośrednich między płaszczem i jądrem i meteoryty żelazne będące fragmentami jąder rozbitych planetek. Istnieje jednak spora grupa meteorytów, które trudno umieścić w tym schematycznym podziale, np. meteoryty żelazne typu IA pochodzące nie z jąder, lecz raczej z lokalnych kieszeni topnienia, czy mezosyderyty, których pochodzenie w ogóle trudno jednoznacznie określić.
Dodatkową trudność przy określaniu pochodzenia meteorytów i przy ich klasyfikowaniu sprawia fakt, że są one w różny sposób wyselekcjonowane. Ku Ziemi kierowane są bryły skalne tylko z niektórych rejonów pasa planetoid. Znaczna ich część po zderzeniu z naszą planetą ginie w oceanach i na trudno dostępnych terenach. Łatwiej znajdowane są meteoryty żelazne i żelazno – kamienne niż kamienne, a z tych ostatnich łatwiej chondryty niż achondryty.
Z zestawienia sporządzonego na podstawie katalogu meteorytów wydanego w 1985 roku przez British Museum wynika, że na Ziemię spada 86,6% chondrytów, 7,6% achondrytów, 4,6% meteorytów żelaznych i tylko 1,2 % żelazno – kamiennych. Dotyczy to sytuacji, gdy meteoryty spadały przy świadkach i zostały znalezione zaraz po spadnięciu. Jeśli natomiast weźmiemy pod uwagę znaleziska, czyli bryły, którym udało się spaść bez świadków, a po latach zostały przypadkowo znalezione i rozpoznane, to wśród nich jest 56,6% chondrytów, 40,0% meteorytów żelaznych, 3,7% żelazno – kamiennych i tylko 3,7% achondrytów. Z połączenia tych danych wynika, że w zbiorach przeważają chondryty i meteoryty żelazne. Są one najliczniej reprezentowane także na naszej wystawie.