Uwolniony z białoruskiego więzienia dziennikarz i działacz polonijny Andrzej Poczobut został laureatem Nagrody im. Stefana Mellera. Odebrał ją osobiście w piątek, 19 czerwca 2026 r., podczas oficjalnego zakończenia Festiwalu Dyplomatycznego w Białymstoku. Nagroda została wręczona po raz pierwszy, a uroczystość odbyła się na kampusie Uniwersytetu w Białymstoku.

- Dla mieszkańców Grodna Białystok nie jest obcym miastem. Historie naszych miast są podobne, dlatego zawsze czuję się w Białymstoku jak u siebie. Zawdzięczam to też mieszkańcom Białegostoku - mówił Andrzej Poczobut, który odebrał Nagrodę im. Stefana Mellera z rąk dr. Jacka Brzozowskiego - pracownika Wydziału Stosunków Międzynarodowych i dyrektora programowego Festiwalu, a także wojewody podlaskiego. Honorowemu gościowi towarzyszyła żona Oksana Poczobut.

W uroczystości, która odbyła się w kampusie UwB, wzięli także udział m.in. dr hab. Adam Bartnicki, prof. UwB – dziekan Wydziału Stosunków Międzynarodowych - który zabrał głos w imieniu rektora Uniwersytetu w Białymstoku, Tomasz Kobzdej - ambasador RP w Republice Mołdawii, poseł na Sejm RP Krzysztof Truskolaski, Łukasz Prokorym -  marszałek województwa podlaskiego, Tadeusz Truskolaski – prezydent Białegostoku, dr hab. Artur Olechno, prof. UwB – dziekan Wydziału Prawa, prof. dr hab. Marcin Moniuszko – rektor Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, przedstawiciele służb mundurowych, samorządowcy, przedsiębiorcy, przedstawiciele środowiska naukowego. Obecni byli też uczniowie z II Liceum Ogólnokształcącego w Białymstoku i studenci, licznie przybyli dziennikarze.

- Kiedy powstawał Festiwal Dyplomatyczny, staraliśmy się, by pomiędzy wystąpieniami prelegentów wyraźnie wybrzmiewała jego myśl przewodnia. Jest nią przekonanie, że dyplomacja to świat wartości, nie tylko interesów. Wręczając dziś po raz pierwszy nagrodę Festiwalu, musieliśmy więc zadać sobie pytanie, kto w ostatnim czasie szczególnie wyróżnił się w naszej świadomości jako bohater walki o wartości, na których nam zależy. Nie było to jednak pytanie trudne. Poszukując postaci, która swoją działalnością najwymowniej zaświadcza o potrzebie niezłomnego przywiązania do tychże wartości, trudno nie pomyśleć na pierwszym miejscu o tym, który przez długie lata jednoczył nas, choć fizycznie go wśród nas nie było – o człowieku, wprowadzającym w zakłopotanie wszystkich tych, którzy przestali wierzyć w znaczenie dobra i prawdy w życiu społecznym i politycznym. O człowieku, który zdobył podziw i najwyższy szacunek nie tylko nasz, ale i całego świata.  Nie wyobrażam sobie lepszego laureata tej nagrody niż Pan Andrzej Poczobut – mówił dr Jacek Brzozowski.

W swoim wystąpieniu przypomniał, że wielką pasją Andrzeja Poczobuta jest historia, w szczególności dzieje ZWZ/AK na terenach jego rodzinnej Grodzieńszczyzny.

- Ten idealizm, który cechował tak wielu spośród najdzielniejszych, najbardziej niezłomnych żołnierzy podziemia, odnajdujemy dziś ucieleśniony w postaci tego właśnie człowieka, którego przez długie pięć lat usiłowano złamać, ale – nie złamano – podkreślał Jacek Brzozowski.

O tym, dlaczego Andrzej Poczobut został aresztowany o absurdalnych zarzutach reżimu Łukaszenki (podżeganie do nienawiści na tle narodowościowym” czy „rehabilitacja nazizmu”) i o procesie za zamkniętymi drzwiami – opowiedział już osobiście gość honorowy piątkowej uroczystości.

Podczas swojego wystąpienia mówił też o Związku Polaków na Białorusi, który trwa i jest silny siłą zwykłych ludzi, o cennym i stałym od 2005 roku wsparciu Polski  - i to niezależnie od tego, która opcja polityczna akurat rządzi w naszym kraju, a także o powrocie na Białoruś.

- Na Białorusi generalnie traktuje się przeszłość jako coś, przy czym można majstrować, manipulować i co można zmieniać w zależności od tego, jakie są dzisiejsze potrzeby polityczne. Jeżeli prowadzi się dialog historyczny z podobnym reżimem, należy pamiętać, że oni twórczo podchodzą do kwestii historycznych i chętnie nimi manipulują. Dla mnie taki powodem do optymizmu jest fakt, że w momencie, kiedy faktycznie czołówka Związku Polaków została aresztowana, to organizacja się nie rozpadła. De facto dzisiaj na Białorusi mamy „totalitaryzm bez 5 minut” i w tych 5 minutach mieści się między innymi Związek Polaków. To, że organizacja przetrwała, zawdzięczamy odwadze zwykłych ludzi – mówił Andrzej Poczobut.

Podkreślał, że wcześniej, czy później zmiany na Białorusi nastąpią.

- Cała historia rządów Łukaszenki wskazuje, że jego zachowanie ma cykliczny charakter. Głębokie konflikty z Zachodem zmieniają się w czas odwilży  i wtedy nagle opinia Zachodu, która wcześniej była absolutnie obojętna, nagle staje się ważna. Dlaczego? Dlatego, że chodzi o współpracę gospodarczą. Reżim białoruski jest zainteresowany współpracą gospodarczą.  Zachód posiada więc marchewkę, która interesuje oficjalnie Mińsk. A dalej to już zależy od tego, kto będzie rozmawiał z Łukaszenką. Dla nas, dla mniejszości Polski na Białorusi, bardzo ważne jest, żeby te 5 minut, o których mówiłem - „ totalitaryzm bez 5 minut”, żeby z tych 5 minut zrobić 10 minut, a nawet 15 minut. Mniejszość polska nie jest od rewolucji, od walki o władze - mówił Andrzej Poczobut,

Andrzej Poczobut to działacz polonijny, dziennikarz i publicysta i członek Związku Polaków na Białorusi. Został aresztowany na fali prześladowań politycznych w Białorusi po sfałszowanych wyborach prezydenckich w 2020 roku. W 2023 roku otrzymał wyrok 8 lat więzienia o zaostrzonym rygorze. Skazano go m.in. za „przestępstwa historyczne”. Andrzej Poczobut przebywał w areszcie aż 1859 dni – ponad 5 lat. W kwietniu 2026 roku został uwolniony i jest w Polsce. Z rąk Prezydenta RP otrzymał najwyższe polskie odznaczenie – Order Orła Białego.

Festiwal Dyplomatyczny w Białymstoku to unikalne wydarzenie dające młodym ludziom i wszystkim mieszkańcom naszego regionu możliwość spotkania dyplomatów, polityków, dziennikarzy, naukowców i najlepszych ekspertów. W piątek oficjalnie został zakończony. Organizatorami tegorocznej edycji są: Stowarzyszenie East Partners, Uniwersytet w Białymstoku, Wydział Stosunków Międzynarodowych UwB oraz II Liceum Ogólnokształcące im. Księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej  w Białymstoku.