Znakomity reżyser, dramatopisarz i współtwórca Teatru Wierszalin Piotr Tomaszuk odebrał dziś (28 października br.) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku. Jest 25. osobą, której Senat największej podlaskiej uczelni nadał tę godność. – Teatru nikt nie tworzy w samotności. Teatr nie powstaje tylko dlatego, że artysta postanowił się w nim spełnić - mówił podczas uroczystości Piotr Tomaszuk.   

- W osobie twórcy Teatru Wierszalin honorujemy dziś mistrza teatralnej wyobraźni, reżysera o rzadko spotykanej odwadze i artystę, który z podlaskiego pejzażu oraz tutejszego dziedzictwa utkał uniwersalny mit, czytelny na całym świecie. Nasza społeczność akademicka z dumą przyjmuje do swojego grona człowieka, który od lat udowadnia, że najgłębsza nowoczesność rodzi się z odważnego dialogu z tradycją i pamięcią – podkreślał podczas uroczystego posiedzenia Senatu Uczelni rektor UwB prof. dr hab. Mariusz Popławski.  

Uroczystość odbyła się w auli nowego gmachu nauk humanistycznych na kampusie Uniwersytetu w Białymstoku. Licznie reprezentowana była społeczność  Uniwersytetu w Białymstoku i Teatru Wierszalin. Wśród gości znaleźli się również recenzenci: prof. dr hab. Piotr Biłos oraz prof. dr hab. Wiesław Czołpiński, przedstawiciele władz samorządowych i krajowych, w tym burmistrz Supraśla Radosław Doborowolski.

Laudację na cześć honorowego doktora wygłosił promotor prof. dr hab. Jarosław Ławski, dziekan Wydziału Filologicznego UwB. Podkreślał, że Piotr Tomaszuk to człowiek teatru, polski artysta, który całym sobą zagarnia i ogarnia rzeczywistość, przetwarza ją w świat artystycznie doskonały, a potem oddaje wspólnotom, z których wyrósł: lokalnej i ogólnoludzkiej, uniwersalnej.

- Piotr Tomaszuk reprezentuje typ mistrzostwa angażującego emocjonalnie i intelektualnie nawet niewzruszonych sceptyków; takiego, które zawłaszcza przestrzeń, wciąga, emanuje swą odmiennością, oryginalnością. To teatr promieniujący energią, formalnie przemyślany, taki, wobec którego nikt z nas, tu obecnych, nie może pozostać obojętnym – czy kocha teatr, czy go dyplomatycznie unika. Promieniowanie to ma swoje źródło w niewielkim budynku w Supraślu. Supraślu, którego nazwa na zawsze zrosła się z nazwą Teatru Wierszalin. Jego widownia liczy nie więcej niż 60 miejsc! – mówił promotor. - Tylko tu, w Wierszalinie, u Tomaszuka, pogranicze polsko-białoruskie spotyka się z zachodnioeuropejskim apokryfem; tu Dziady Mickiewicza wystawiane są obok Ślubu Gombrowicza, czyli pisarza, który wyrósł na kontestowaniu romantycznej „poezyi”; to tu szaleństwo artysty z Boga Niżyńskiego spotyka się z metafizycznym poszukiwaniem, widocznym w każdym przedstawieniu Wierszalina. Poszukiwaniem, którego wehikułem Tomaszuk uczynił Teatr z podlaskiego miasta, pogranicznego miasteczka: Supraśla – podkreślał prof. Jarosław Ławski.  

Podkreślał, że uczelnia honoruje dziś prawdziwego artystę, spełnionego, ale wciąż poszukującego człowieka teatru. Reżysera i twórcę dramatu, który teatr uwewnętrznił całym sobą i który to teatr odpłacił się mu, Piotrowi Tomaszukowi, sowicie: artysta stworzył oryginalną formułę teatru i dramatu.

- Oryginalność – jakże trudna do określenia swoistość estetyczna, jedyność, autorska niepowtarzalność – jest tym, czego poszukują wszyscy twórcy, tym, co jest najrzadsze w sztuce. W twardym, czasem okrutnym świecie sztuki i piękna tylko ona zapewnia kulturowe trwanie poza czasem życia, jaki został artyście powierzony. Tomaszuk zdobył się – nie sam, co zawsze podkreśla, lecz z ludźmi, którzy go otaczali, z teatrem, swym zespołem – otóż zdobył się na to samoprzekroczenie, które odróżnia młodego, zafascynowanego teatrem i dramatem adepta od twórczej indywidualności, którą otoczenie pasuje na mistrza! – mówił prof. Jarosław Ławski.

Zasługi i znakomite osiągnięcia Piotra Tomaszuka podkreślali też recenzenci postępowania o nadanie tytułu:

• prof. dr hab. Piotr Biłos (kierownik Katedry Studiów Polskich w Narodowym Instytucie Języków i Cywilizacji Orientalnych w Paryżu, Université Sorbonne Nouvelle, Paryż; Polska Akademia Umiejętności): Teatr Tomaszuka rodzi się z przekonania, że człowiek współczesny dotarł do punktu, w którym przychodzi mu zatańczyć na grobie świata — „Obiecałem mu: Sierioża, zatańczę na Twoim grobie”, mówi Niżyński na wieść o śmierci swojego mentora i demona, Diagilewa. W tym sensie teatr Tomaszuka jest tańcem na grobie świata, ale zarazem wyrasta z przekonania, że człowiek nigdy nie zaczyna się od zera. Świat, w który wchodzą postaci, został już bowiem nazwany i pozostaje obciążony pamięcią, historią, obrzędem, językiem religii i polityki. Ufundowany jest również na dynamice miłości i zdrady.
• prof. dr hab. Dariusz Kosiński (Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, Pracownia Kultury Polskiej na Świecie):Na tle polskiego teatru współczesnego, stygnącego w skądinąd szlachetnej trosce o dobrostan wszystkich, Wierszalin Piotra Tomaszuka jawi mi się jako jedno z ostatnich miejsc płonących takim twórczym żarem. Jego wyjątkowość i artystyczna ranga nie polega oczywiście tylko na tym. Dzięki Piotrowi Tomaszukowi i jego wieloletniej pracy Wierszalin stworzył oryginalną formułę i jakość teatralną łączącą to, co w polskiej rzeczywistości kulturowo-instytucjonalnej od lat oddzielone: teatr dramatyczny i teatr lalek, teatr tradycyjny i eksperymentalny, teatr szanujący literaturę i otwarty na proces aktorski.
• prof. dr hab. Wiesław Czołpiński (rektor Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie): Istotnym wymiarem działalności Piotra Tomaszuka jest także jego silne zakorzenienie w przestrzeni Podlasia – regionu o wyjątkowej złożoności kulturowej i religijnej. Jego twórczość wyrasta z tego kontekstu, czerpiąc z jego tradycji, języka symbolicznego i duchowości, a zarazem nadając im wymiar uniwersalny. W tym sensie teatr stanowi przykład twórczości, która przekracza opozycję między lokalnością a uniwersalizmem, ukazując ich twórczą komplementarność. 
• (fragmenty recenzji)

O istocie teatru i sztuce, o relacji szaman aktor - totem figura, o kreowaniu inności, o sacrum i profanum, o widzu, który jest niezbędny do zaistnienia teatru, a także o „wierszalińskim inaczej” mówił podczas swojego wykładu doktor honorowy UwB Piotr Tomaszuk.

- Czy w ogóle komuś do czegoś jest potrzebne, abyśmy w sztuce czynili coś inaczej? Dlaczego jako ludzie dostrzegamy fakt odmienności?  W sztuce odmienności właśnie nadajemy wartość specjalną i przydajemy nadzwyczajne znaczenie. Świadomość, że może coś wydarzyć się lub wyglądać inaczej, niż wydarzyło się i wyglądało do tej pory, jest dla człowieka jako gatunku skokiem ewolucyjnym na miarę wynalezienia koła. Zwierzę nie wie, że coś może wydarzyć się inaczej. Zwierzę jest wręcz zaskoczone, kiedy coś dzieje się na tyle inaczej, że wymaga modyfikacji zachowań wyuczonych. Dla człowieka świadomość, że coś może zdarzyć się lub istnieć inaczej, to podstawa jego kombinatoryki i wyróżnik inteligencji. Zdolność zauważenia, że coś może przebiegać inaczej niż biegło do tej pory, stanowi sedno postępu ludzkości i jej sukcesu wśród innych form oraz gatunków życia. A nic nie rozwija lepiej ludzkiej kreatywności i tego poczucia inaczej niż sztuka. Sztuka jest wiecznym żywiołem kreowania inności - mówił doktor honorowy.

Przypomniał, że w każdym z nas drzemie ukryta tęsknota, aby odbić rysunek dłoni na ścianie jaskini świata.  

- Odbić rysunek dłoni, rysunek jedyny - jak podpis, rysunek złożony na zawsze. Ja jeszcze skrobię na ścianie, jeszcze dorysowuję, ale pod tym rysunkiem jest podpis Teatr Wierszalin – podkreślał Piotr Tomaszuk.

Piotr Tomaszuk urodził się 17 czerwca 1961 roku w Białymstoku. Jest reżyserem teatralnym, dramatopisarzem i scenarzystą, założycielem oraz dyrektorem Teatru Wierszalin w Supraślu.

Piotr Tomaszuk ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (1984) oraz reżyserię teatru lalek w Białymstoku. Swoją karierę rozpoczął w 1986 roku w Białostockim Teatrze Lalek spektaklem O medyku Feliksie. Kolejny spektakl, Turlajgroszek, przyniósł mu ogólnopolskie uznanie i doprowadził do założenia w 1991 roku — wspólnie z Tadeuszem Słobodziankiem — istniejącego do dziś Teatru Wierszalin w Supraślu.

Prowadzony przez Tomaszuka teatr stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i uznanych polskich teatrów alternatywnych, zdobywając trzykrotnie nagrodę Fringe First na Festiwalu w Edynburgu za spektakle: Turlajgroszek (1993), Merlin (1994) oraz Medyk (1997). Tomaszuk wypracował unikalny styl, łączący wybitne aktorstwo z perfekcyjnym wykorzystaniem lalek oraz form plastycznych. Przez polską krytykę Teatr Wierszalin uznawany jest za kontynuatora tradycji Teatru Reduta Juliusza Osterwy, Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego oraz Teatru Cricot 2 Tadeusza Kantora.

Tomaszuk jest laureatem licznych nagród, w tym Nagrody im. Konrada Swinarskiego (1993), Nagrody im. Leona Schillera (1995) oraz Srebrnego (2006) i Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2023). Za swoją działalność został również odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2023).

Partnerem uroczystości jest Gmina Supraśl.