W środę, 8 lipca 2026 r. Senat Uniwersytetu w Białymstoku nadał zaszczytny tytuł doktora honoris causa Piotrowi Tomaszukowi, współtwórcy Teatru Wierszalin, znakomitemu reżyserowi i dramatopisarzowi, twórcy oryginalnej, autorskiej koncepcji teatralnej, która zdobyła uznanie na świecie i w Polsce.

Uroczystość wręczenia dyplomu doktora honorowego zaplanowano na 28 października 2026 r., w nowym gmachu nauk humanistycznych (kampus UwB przy ul. Ciołkowskiego).

Inicjatorem i wnioskodawcą w tym postępowaniu był Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku. Rolę promotora pełnił prof. dr hab. Jarosław Ławski, natomiast funkcję recenzentów powierzono trzem wybitnym znawcom teatru i literatury. Byli to:

– prof. dr hab. Piotr Biłos (kierownik Katedry Studiów Polskich w Narodowym Instytucie Języków i Cywilizacji Orientalnych w Paryżu, Université Sorbonne Nouvelle, Paryż; Polska Akademia Umiejętności),
– prof. dr hab. Dariusz Kosiński (Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, Pracownia Kultury Polskiej na Świecie),
– prof. dr hab. Wiesław Czołpiński (rektor Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie)

Jak podkreślili znakomici teatrolodzy i literaturoznawcy Piotr Tomaszuk jest wybitną postacią życia teatralnego w Polsce i Europie i jednogłośnie poparli wniosek o nadanie mu tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku.

W opinii prof. Dariusza Kosińskiego: „Na tle polskiego teatru współczesnego, stygnącego w skądinąd szlachetnej trosce o dobrostan wszystkich, Wierszalin Piotra Tomaszuka jawi mi się jako jedno z ostatnich miejsc płonących takim twórczym żarem. Jego wyjątkowość i artystyczna ranga nie polega oczywiście tylko na tym. Dzięki Piotrowi Tomaszukowi i jego wieloletniej pracy Wierszalin stworzył oryginalną formułę i jakość teatralną łączącą to, co w polskiej rzeczywistości kulturowo-instytucjonalnej od lat oddzielone: teatr dramatyczny i teatr lalek, teatr tradycyjny i eksperymentalny, teatr szanujący literaturę i otwarty na proces aktorski”.

Prof. Wiesław Czołpiński, człowiek teatru, wskazał z kolei, uzasadniając swą w pełni aprobatywną opinię, iż: „Biografia oraz dorobek Piotra Tomaszuka tworzą spójną całość, w której konsekwencja artystyczna, zakorzenienie w kulturze regionu oraz otwartość na uniwersalne sensy kultury europejskiej pozostają w ścisłym związku. Jego teatr stanowi przykład twórczości, która przekracza granice lokalności, zachowując jednocześnie głęboką autentyczność. Przyznanie doktoratu honoris causa należy zatem interpretować jako uznanie nie tylko dla wybitnych osiągnięć artystycznych, lecz także dla konsekwentnie realizowanego projektu teatru autorskiego, który łączy refleksję nad dziedzictwem romantycznym – w szczególności nad fenomenem „Dziadów” – z nowoczesnym językiem scenicznym. Piotr Tomaszuk jawi się w tym kontekście jako twórca o znaczeniu fundamentalnym dla rozwoju współczesnej humanistyki performatywnej, a jego dorobek stanowi trwały wkład w kulturę polską i europejską”.

Patrzący z francuskiej perspektywy na dokonania reżysera i pisarza prof. Piotr Biłos, tak ujmuje ocalający fenomen teatru Piotra Tomaszuka: Gdybym miał wskazać, gdzie szukać początków teatru Piotra Tomaszuka, odpowiedziałbym krótko: w doświadczeniu świata, który utracił oczywistość sensu, oraz w uporczywej, niemal profetycznej woli, by sens ten przywrócić za pomocą słowa. Niech wolno będzie powiedzieć, że w teatrze tym chodzi o ukazanie, jak fundamentalną siłę stanowi słowo i jak wielokierunkowa potrafi być energia, którą zostaje obdarzone. Może ono być wezwaniem, ale także raną, wyrokiem, objawieniem czy pocieszeniem. Może jednak stać się również pokusą – a ta prowadzi często na manowce, ku obłędowi, przemocy i samozagładzie. Człowiek, którego widzimy w tym teatrze, w radykalnym sensie nie istnieje poza słowem. Słowo przychodzi do niego najpierw z zewnątrz — określa go, piętnuje, wyznacza mu miejsce. Niekiedy unosi, częściej jednak rani. Dlatego teatr Tomaszuka nie wyrasta z czystej cielesności ani z przedjęzykowego impulsu, lecz rodzi się z reakcji na słowo”.

Za puentę niech posłuży jedno zdanie paryskiego badacza polskiej literatury: „Można powiedzieć’, że dzieło Piotra Tomaszuka jest jednym z tych nielicznych zjawisk, które przywracają teatrowi jego pełną powagę”.

Na stronie internetowej Teatru Wierszalin czytamy:

Piotr Tomaszuk urodził się 17 czerwca 1961 roku w Białymstoku. Jest reżyserem teatralnym, dramatopisarzem i scenarzystą, założycielem oraz dyrektorem Teatru Wierszalin w Supraślu.

Piotr Tomaszuk ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (1984) oraz reżyserię teatru lalek w Białymstoku. Swoją karierę rozpoczął w 1986 roku w Białostockim Teatrze Lalek spektaklem O medyku Feliksie. Kolejny spektakl, Turlajgroszek, przyniósł mu ogólnopolskie uznanie i doprowadził do założenia w 1991 roku — wspólnie z Tadeuszem Słobodziankiem — istniejącego do dziś Teatru Wierszalin w Supraślu.

Prowadzony przez Tomaszuka teatr stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i uznanych polskich teatrów alternatywnych, zdobywając trzykrotnie nagrodę Fringe First na Festiwalu w Edynburgu za spektakle: Turlajgroszek (1993), Merlin (1994) oraz Medyk (1997). Tomaszuk wypracował unikalny styl, łączący wybitne aktorstwo z perfekcyjnym wykorzystaniem lalek oraz form plastycznych. Przez polską krytykę Teatr Wierszalin uznawany jest za kontynuatora tradycji Teatru Reduta Juliusza Osterwy, Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego oraz Teatru Cricot 2 Tadeusza Kantora.

Tomaszuk jest laureatem licznych nagród, w tym Nagrody im. Konrada Swinarskiego (1993), Nagrody im. Leona Schillera (1995) oraz Srebrnego (2006) i Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2023). Za swoją działalność został również odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2023).

Gratulujemy Doktorowi Honorowemu naszej Alma Mater!

Zdjęcia: Magdalena Rybij