Troje badaczy z Uniwersytetu w Białymstoku:  dr hab. Michał Garapich prof. UwB, dr Karolina Markiewicz oraz dr Paweł Mirski będą realizować projekty badawcze finansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursów OPUS oraz SONATA. Łączna wartość grantów to ponad 5,8 mln zł.

• Największy grant, wynoszący 2 397 483 zł z ramach konkursu OPUS trafi do dr. hab. Michała Garapicha, prof. UwB z Wydziału Socjologii UwB, który pokieruje projektem „Co stało się z tą nienawiścią? Interdyscyplinarne badania nad przemocą wobec Romów w Polsce w okresie transformacji ustrojowej”.

Jak można przeczytać w opisie projektu: ma na celu zbadanie dotychczas nieopracowanego i pomijanego zjawiska fali przemocy antyromskiej, która przetoczyła się przez Polskę w okresie transformacji, oraz zdiagnozowanie jego kulturowych, politycznych i społecznych konsekwencji. Fala przemocy, udokumentowana głównie przez organizacje antyfaszystowskie, takie jak Nigdy Więcej w Brunatnej Księdze, oraz kilka polskich organizacji romskich, miała miejsce w wielu polskich miejscowościach (najbardziej znana w Mławie w 1991 roku) i doprowadziła do masowej emigracji polskich Romów, a w konsekwencji do wyludnienia społeczności romskich w Polsce. Projekt ma charakter interdyscyplinarny: czerpie z socjologii, historii, badań nad konfliktem etnicznym, studiów romologicznych, kulturoznawstwa i literaturoznawstwa, aby udokumentować, opisać, przeanalizować i zrozumieć spuściznę tego aspektu najnowszej historii Polski. Celem badania jest umieszczenie przemocy antyromskiej w szerszym kontekście polskiej historii relacji klasowych i etnicznych, zmieniającej się natury nacjonalizmu oraz różnych sposobów, w jakie polskie społeczeństwo odnosiło się do historii własnej różnorodności etnicznej. W szczególności projekt ma na celu osadzenie fali przemocy antyromskiej w procesie wyłaniania się nowych form przemocowego, nierzadko rasistowskiego aktywizmu skrajnej prawicy, który narodził się w tamtym czasie w środowiskach kibiców piłkarskich. Z drugiej strony, celem projektu jest wpisanie (nie)wrażliwości na przemoc wobec Romów w mapę kształtujących się w latach 90. XX wieku dyskursów i polityk promujących wielokulturowość.

• Hybrydowe kompleksy polijonowe zawierające związki naturalne jako dwumodalne znaczniki do obrazowania PET/MR – to tytuł projektu dr Karoliny Markiewicz z Wydziału Chemii UwB, na realizację którego badaczka otrzymała 1 999 580 zł w ramach konkursu SONATA.

Współczesna medycyna coraz częściej korzysta z nowoczesnych metod obrazowania, które pozwalają dokładniej diagnozować choroby i szybciej wdrażać odpowiednie leczenie. Połączenie metody pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) z rezonansem magnetycznym (MRI) jest jedną z najbardziej obiecujących technik obrazowania. Metoda PET pokazuje funkcjonowanie narządów, podczas gdy MRI dostarcza szczegółowych informacji o ich budowie. Badanie PET/MR jest niezwykle przydatne w procesie wczesnego wykrycia i leczenia wielu chorób, m.in. nowotworów. Aby w pełni wykorzystać potencjał tej metody, potrzebne są znaczniki widoczne jednocześnie w skanerach PET i MRI. Obecnie takie znaczniki nie są dostępne w praktyce klinicznej (radioznaczniki PET i środki kontrastowe MRI podaje się oddzielnie), a systemy rozwijane w badaniach naukowych cechuje niewystarczająca stabilność, problemy związane z bezpieczeństwem stosowania oraz ograniczona swoistość względem komórek nowotworowych. Celem badań jest opracowanie nowego typu dwumodalnego znacznika, który pozbawiony będzie tych ograniczeń. W ramach projektu proponowane są nowe systemy polimerowe zdolne do jednoczesnego kompleksowania jonów dwóch metali: gadolinu (czynnik kontrastowy MRI) oraz galu-68 (radioznacznik PET). Polimery te zostaną dodatkowo sfunkcjonalizowane związkami naturalnymi np. aminokwasami lub lipidami, co ma na celu zwiększenie ich selektywnego gromadzenia w obrębie tkanki nowotworowej i poprawienie precyzji diagnostycznej.

• 1 499 060 zł z konkursu OPUS otrzymał dr Paweł Mirski z Wydziału Biologii UwB na realizację projektu „Skłonność do migracji i wzorce migracji u częściowo migrującego gatunku ptaka w kontekście zmian klimatu”.

Myszołów pospolity, szeroko rozprzestrzeniony i dość liczny ptak drapieżny w Europie, posłuży jako gatunek modelowy do zbadania, w jaki sposób zmiany klimatyczne wpływają na wzorce migracji. Dane z obrączkowania oraz z punktów migracji ptaków sugerują, że myszołowy te już nie migrują tak daleko, a dorosłe osobniki są prawdopodobnie częściej osiadłe niż dziesięciolecia temu. Brakuje jednak szczegółowej i aktualnej wiedzy, bo migracje tego najpospolitszego ptaka drapieżnego były prawie niebadane za pomocą precyzyjnej telemetrii GPS. W ramach tego projektu badacz planuje wykorzystać loggery GPS do monitorowania przemieszczania się myszołowów z populacji rozmieszczonych wzdłuż transektu o długości 1000 km, biegnącego od Estonii przez Litwę aż do południowo-wschodniej Polski oraz 500-km transektu ze wschodu na zachód Polski. Poprzez badanie myszołowów z różnych regionów i grup wiekowych, chce sprawdzić, jak dziedziczenie zachowań migracyjnych, gradienty klimatyczne i kondycja jednostek wpływają na skłonność do migracji i wzorce migracyjne. Projekt ma na celu poszerzenie wiedzy o adaptacjach ptaków wędrownych do zmian klimatycznych i rozwój polsko-estońsko-litewskiej współpracy w badaniach z zakresu ekologii ruchu. Biolog ma nadzieję wyjaśnić, jakie czynniki wpływają na skłonność do migracji i zmiany we wzorcach migracyjnych. Wiedza ta pomoże lepiej przewidywać zdolności adaptacyjne ptaków wędrownych do zmian.

Wyniki konkursu i szczegółowe opisy projektów można znaleźć na stronie Narodowego Centrum Nauki.