W tej transkontynentalnej akcji wzięło udział 137 teleskopów znajdujących się na obszarze od Wysp Kanaryjskich po Timor, od Republiki Południowej Afryki po Białystok. Nocą 4 maja 2026 r. Obserwatorium Astronomiczne - laboratorium Wydziału Fizyki UwB uczestniczyło w obserwacjach Haumei – planety karłowatej, leżącej poza orbitą Neptuna w odległości od 34,5 do 51,4 jednostek astronomicznych od Słońca. Tej nocy Haumea, jej dwa księżyce oraz pas gruzu wokół niej zakryły słabą gwiazdę.

Haumea została oficjalnie odkryta w 2004 roku m.in. przez dr. José Luisa Ortiza Moreno z Obserwatorium Sierra Nevada w Hiszpanii, choć, jak się później okazało, ta planeta karłowata została sfotografowana już w 1955 roku przez Obserwatorium Palomar (USA).

Przez Haumeę (o obserwowalnej wielkości gwiazdowej 17.3 mag) miała zostać zakryta słaba gwiazda o jasności 14.7 mag. Efemeryda zjawiska wyraźnie wskazywała, że nasze Obserwatorium jest poza głównym pasem zakrycia. Tym niemniej w obserwacjach zjawisk zakryciowych jest rzeczą bardzo ważną zabezpieczenie obserwacji, czyli wykonywanie obserwacji poza wyliczonymi miejscami na wypadek przesunięcia się pasa widoczności, a dzieje się to dość często.

- Wyliczone efemerydy nie uwzględniają wszystkich zjawisk, które wpływają na aktualną lokalizację obiektu na niebie. Z tego powodu każdy obserwator jest cenny - ten znajdujący się w przewidywanym środku pasa zakrycia, ale także i ten, który znajduje się poza oficjalnym obszarem. Tak było również w tym przypadku. Ze względu na fakt, że Haumea posiada dwa wcześniej odkryte księżyce oraz układ pierścieni, obserwacja miała charakter priorytetowy i zaangażowała bardzo dużą liczbę obserwatoriów zawodowych oraz miłośników astronomii – wyjaśnia dr hab. Marek Nikołajuk, prof. UwB kierownik Laboratorium - Obserwatorium Astronomicznego na Wydziale Fizyki Uniwersytetu w Białymstoku.

Do obserwacji zaprosił Białystok dr José Luis Ortiz Moreno. Pas zaćmienia objął niemal pół globu - obserwacja miała charakter transkontynentalny!

Obserwatorium UwB było placówką najbardziej wysuniętą na północ. Największym teleskopem, przez który obserwowane było zjawisko - i to ze skutkiem pozytywnym - był 10,5-metrowy Wielki Teleskop Kanaryjski na wyspie La Palma. Z drugiej strony pozytywny wynik zakrycia zarejestrowano także teleskopem o średnicy niecałych 11 cm!

Na mapce  poniżej widoczne są pinezki o różnych kolorach. Obserwacje zaplanowało z wykorzystaniem 137 teleskopów:

 - teleskopy w gotowości, które odwołały obserwacje z powodów pogodowych, technicznych, logistycznych (kolor niebieski, czarny, filetowy znacznika na mapie)
- rejestracja zakrycia z wynikiem pozytywnym - 30 teleskopów (kolor zielony znacznika na mapie)
- rejestracja zakrycia z wynikiem negatywnym - 19 teleskopów (kolor czerwony znacznika na mapie)
- zachmurzenie w trakcie obserwacji- 42 teleskopy (kolor żółty znacznika na mapie).

- Obserwacje pozytywne pochodzą głównie od centralnego ciała układu Haumei. Jednak w północnych Włoszech, na Węgrzech, w Chinach i na wyspie Reunion zanotowano pozytywne wyniki świadczące o obecności satelitów planety karłowatej lub jej pierścieni. Dokładna analiza, na którą wszyscy czekamy, pokaże nam, gdzie znajdowały się satelity, a gdzie pierścień w momencie zakrycia - dodaje mgr inż. Wojciech Burzyński, pracownik Obserwatorium Astronomicznego Wydziału Fizyki UwB, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, który wykonywał obserwacje.

Tydzień po zjawisku, tj. w nocy z 10 na 11 maja 2026 r. Wojciech Burzyński wykonał zdjęcie Haumei głównym teleskopem Obserwatorium w celu pokazania, o ile planeta przesunęła się na tle gwiazd. Warto zwrócić uwagę na nikłą jasność obiektu - zdjęcie musiało być naświetlane przez 2 minuty, aby Haumea się ukazała.

Zaznaczona na zdjęciu jasna gwiazda o jasności 10.6 mag jest teoretycznym zasięgiem obserwacji nieba przez lornetkę o średnicy 50 mm wykonywanych w dobrych warunkach pozamiejskich.

Wyniki obserwacji cały czas spływają do zespołu dr Ortiza. Poprawione zostaną efemerydy - parametry orbity, lokalizacja Haumei, jej księżyców i pierścienia. Wynikiem kampanii obserwacyjnej będzie także artykuł, który ukaże się w jednym z czasopism astronomicznych.

Więcej o satelitach i systemie pierścieni Haumei można przeczytać w artykule opublikowanym przez "Nature": nature.com/articles/nature

Zapraszamy też na stronę: obserwatorium-fizyka.uwb.edu.pl/aktualnosci/haumea---planeta-karlowata-z-satelitami